Nutri-Score. Na czym polega system oznaczania wartości odżywczych?

Zwróciłeś uwagę na kolorowe litery A, B, C, D i E na opakowaniach produktów spożywczych? To właśnie skala Nutri-Score. W tym wpisie przyjrzymy się bliżej systemowi znakowania żywności. Podpowiemy także, jak dzięki skali Nutri-Score budować lepsze nawyki żywieniowe.

System znakowania żywności Nutri-Score

Nutri-Score (5-Colour Nutrition Label, 5-CNL) to system znakowania produktów spożywczych, który pozwala ocenić wartość odżywczą danego produktu. System Nutri-Score stworzyli francuscy naukowcy z zespołu Badań nad Epidemiologią Żywienia. W 2017 roku oznaczenie Nutri-Score wprowadzono we Francji, a z czasem system rozpowszechnił się również w innych krajach Europy.

Jak liczy się punkty w systemie Nutri-Score?

Nutri-Score opiera się na pięciostopniowej skali. Każda z pięciu literek (A, B, C, D i E) ma swój kolor (od ciemnozielonego do czerwonego). Oznaczenie Nutri-Score wyliczane jest na podstawie zawartości składników w 100 g produktu lub 100 ml napoju przy użyciu skali Rayner’a.

Punkty przyznawane są za składniki, których spożycie należy ograniczać (wysoka wartość energetyczna, cukry proste, kwasy tłuszczowe nasycone, sól). Jeśli dany produkt spożywczy zawiera składniki korzystne dla zdrowia (wysoka zawartość warzyw i owoców, białka, błonnika pokarmowego oraz dodatek nasion roślin strączkowych, orzechów i tłuszczów roślinnych) punkty są odejmowane. W ten sposób produkty spożywcze mogą mieć końcową sumę punktów w przedziale od -15 (produkty o wysokiej wartości odżywczej) do 40 (produkt o bardzo niskiej wartości odżywczej).

Oznaczenie Nutri-Score daje informację na temat jednej z pięciu klas wartości żywieniowej:

• Nutri-Score A (kolor ciemnozielony) – od -15 do -1 sumy punktów – oznacza produkty charakteryzujące się wysoką wartością odżywczą, które warto spożywać w dużych ilościach oraz często.
• Nutri-Score B (kolor jasnozielony) – od 0 do 2 punktów – charakteryzuje produkty o dużej wartości odżywczej, które jednak zawierają większą ilość składników niekorzystnych.
• Nutri-Score C (kolor żółty) – od 3 do 10 punktów – oznacza produkty przeciętne, które należy spożywać rzadziej i w umiarkowanych ilościach.
• Nutri-Score D (kolor pomarańczowy) – od 11 do 18 punktów – w tych produktach spożywczych znajdziemy składniki negatywne, co przekłada się na ich niską wartość odżywczą. Te produkty powinny być spożywane w niewielkich ilościach od czasu do czasu.
• Nutri-Score E (kolor czerwony) – 19 punktów i więcej – te produkty mają bardzo niską wartość żywieniową i należy ich unikać w codziennej diecie.

Ocena Nutri-Score produktu znajduje się z przodu opakowania (najczęściej w lewym dolnym rogu).

Po co wprowadzono system znakowania żywności Nutri-Score?

Głównym celem wprowadzenia systemu Nutri-Score jest zachęcanie konsumentów do świadomych wyborów żywieniowych. Półki w sklepach uginają się od nadmiaru artykułów spożywczych z różnych kategorii. Niektóre z nich możemy zaliczyć do żywności nisko przetworzonej, inne mają wysoki stopień przetworzenia. System Nutri-Score bierze pod uwagę cztery główne parametry: kaloryczność produktu, podaż cukrów prostych, udział kwasów tłuszczowych nasyconych i podaż soli.

Wartość energetyczna produktu

Zdrowa dieta to jadłospis odpowiednio zbilansowany zarówno pod względem odżywczym, jak i energetycznym. Zbyt wysoka podaż kalorii w stosunku do dziennego zapotrzebowania energetycznego znacznie obciąża układ pokarmowy. Poza tym to prosta droga do nadwagi i wynikających z niej chorób dietozależnych (otyłości i innych). Nie każdy produkty wysokokaloryczny jest niezdrowy. Wystarczy podać przykład tłustych ryb, awokado czy orzechów włoskich. Jednak żywność przetworzona w sposób znaczny najczęściej jest uboga odżywczo i wysoko energetyczna. Takie produkty w codziennej diecie należy ograniczać.

Podaż cukrów prostych

Cukrów prostych nie da się całkowicie wyeliminować z diety. Byłoby to nawet niewskazane. Cukry proste stanowią szybki zastrzyk energii, dlatego często sięgają po nie sportowcy i inne osoby aktywne. Poza tym cukry proste znajdziemy w wielu zdrowych produktach, na przykład owocach, niektórych warzywach czy świeżych sokach. Nadmiar cukrów prostych w diecie jest jednak dużym problemem. Wszystko ze względu na cukier dodany, który jest składnikiem wysoko przetworzonej żywności i produktów, w których nawet się go nie spodziewamy. Cukier dodany znacznie obniża wartość odżywczą produktu. Jego nadmiar w diecie nie tylko zwiększa ryzyko nadwagi i otyłości, ale również powoduje zaburzenia gospodarki węglowodanowej (insulinooporność i cukrzyca typu 2), negatywnie wpływa na pracę układu trawiennego oraz kondycję zębów i dziąseł.

Wartość produktów a kwasy tłuszczowe nasycone

Co dodaje energii organizmowi? W pierwszej kolejności są to węglowodany (najlepiej złożone), a w drugiej – tłuszcz. Kwasy tłuszczowe dzielimy na nasycone i nienasycone. Tłuszcze nasycone znajdziemy głównie w żywności pochodzenia zwierzęcego. Nadmiar spożywanych kwasów tłuszczowych nasyconych powoduje zwiększenie stężenia frakcji LDL cholesterolu, co przyczynia się do rozwoju zmian miażdżycowych. Niektóre kwasy tłuszczone nasycone mają również działanie prozakrzepowe. Ich nadmiar w jadłospisie zaburza prawidłowe funkcjonowanie całego organizmu. Po pierwsze: prowadzi do odkładania się zmagazynowanego tłuszczu w postaci tkanki tłuszczowej, co zwiększa ryzyko otłuszczenia narządów wewnętrznych i zwiększenia masy ciała. Po drugie: negatywnie wpływa na układ krwionośny, zwiększa ryzyko miażdżycy i innych chorób sercowo-naczyniowych. Równie niebezpieczne są tłuszcze trans, które znajdują się głównie w żywności wysoko przetworzonej.

Źródłem tłuszczu w diecie powinny być przede wszystkim niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe. Znajdziemy je między innymi w rybach, niektórych olejach roślinnych, orzechach, pestkach i awokado.

Wynik Nutri-Score a sól

Wskaźnik „The Nutri-Score” znacznie obniża także duża zawartość soli w produkcie. Sód, czyli główny składnik soli, jest ważnym pierwiastkiem niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Problemem jednak jest jego nadmiar.

Nadmiar sodu w diecie niekorzystnie wpływa na ciśnienie tętnicze i zwiększa ryzyko problemów z funkcjonowaniem układu sercowo-naczyniowego. Co więcej, duże spożycie soli zaburza metabolizm tłuszczu, co może powodować otyłość. Duże ilości sodu w organizmie prowadzą także do zatrzymywania wody i sprzyjają rozwojowi osteoporozy i kamicy nerkowej.

Tak jak w przypadku cukru prostego, tak i z solą, największym wyzwaniem dla konsumentów jest sól ukryta. Głównym źródłem soli w diecie są produkty wysoko przetworzone oraz marynowane, konserwowe i wędzone potrawy. Duże ilości soli znajdziemy w składzie przetworzonych przekąsek, wędlin, serów, gotowych sosów czy mieszanek przypraw.

Zalety systemu Nutri-Score

Wiesz już, jakie wskaźniki bierze pod uwagę system Nutri-Score. Jakie są zatem jego największe zalety?

• System Nutri-Score jest bardzo intuicyjny. Logo Nutri-Score jest przejrzyste i dobrze widoczne na froncie opakowania. Dzięki literom i przypisanym do nich kolorom konsumentowi łatwo odróżniać produkty.
• Dzięki skali Nutri-Score konsumenci mogą poszerzać swoją wiedzę z zakresu żywienia.
• System Nutri-Score jest bardzo uniwersalny, przyjął się już wielu państwach Unii Europejskiej.

System Nutri-Score – wady

W systemie Nutri-Score zauważalne są pewne wady. Dobra wiadomość jest taka, że eksperci już nad nimi pracują. Największym wyzwaniem dla nich jest zarzut, że system Nutri-Score może wprowadzać konsumentów w błąd poprzez promocję produktów ultra przetworzonych na niekorzyść żywności naturalnej czy nisko przetworzonej.

Warto zwrócić uwagę na fakt, że zaproponowany w 2017 roku system nie bierze pod uwagę bardzo ważnego wskaźnika, a mianowicie stopnia przetworzenia żywności. W punktowaniu Nutrition Label nie uwzględnia się innych ważnych składników odżywczych, takich jak witaminy, składniki mineralne, antyoksydanty czy niezbędne tłuszcze nienasycone. Bez echa przechodzą także substancje, takie jak konserwanty czy sztuczne barwniki.

W efekcie dochodziło do różnych paradoksów. Przykładowo: produkt, który był niskokaloryczny i miał niską zawartość cukrów prostych, ale całą listę dodatkowych substancji typu wzmacniacze smaku i barwniki, otrzymywał kategorię „A” (napoje typu „zero” na równi z naturalnymi sokami owocowymi). Z kolei wysokoenergetyczne tłuste ryby na opakowaniu produktu miały kategorię „D”.

Co pokazują powyższe przykłady? To, że oznaczenie Nutri-Score na froncie opakowania nie zwalnia nas z analizowania składu i czytania tabeli wartości odżywczych. To tam znajdziemy dokładny podział na wszystkie makroskładniki. Nutri-Score to dobre narzędzie pomocnicze, ale wciąż nieidealne.

Aktualizacje w systemie Nutri-Score w Unii Europejskiej

1 stycznia 2024 roku zmienił się algorytm oznaczania produktów spożywczych za pomocą skali Nutri-Score. Zmiany uwzględniają między innymi stopień przetworzenia żywności. Okres przejściowy dla produktów, które nadal opatrzone są etykietami z oceną Nutri-Score według starego algorytmu, trwa do końca 2025 roku, aby zapobiegać marnowaniu żywności.

Co zmieniło się dzięki nowemu algorytmowi?

• Rozróżnienie między produktami pełnoziarnistymi bogatymi w błonnik pokarmowy a produktami zbożowymi poddanymi przetworzeniu (rafinacji). Na przykład chleb pełnoziarnisty otrzymuje ocenę A, a chleb rafinowany – C.
• Tłuste ryby, takie jak sardynki i tuńczyk, uzyskują lepszy wynik. Te produkty oznaczone będą teraz literą A. Nowe dostosowanie opiera się na wysokiej wartości odżywczej tych gatunków ryb i fakcie, że zasługują one na miejsce w zdrowej diecie.
• Lepszą ocenę uzyskują oleje, w których nasycone kwasy tłuszczowe występują w niewielkich ilościach. Wynik ten zmienia się z C na B. Tak jest między innymi w przypadku oliwy z oliwek, oleju rzepakowego i słonecznikowego.
• Mięso drobiowe uzyskuje lepszą ocenę niż na przykład mięso czerwone.
• Z napojów tylko woda nadal będzie otrzymywać ocenę Nutri-Score A. Wszystkie pozostałe napoje (w tym produkty mleczne, takie jak mleko) otrzymują maksymalną ocenę B.

System Nutri-Score polecany jest przez Światową Organizację Zdrowia (WHO), Międzynarodową Agencję Badań nad Rakiem (IARC) oraz Centrum Zdrowia Dziecka, Instytut Matki i Dziecka w Polsce. Nie został jednak zatwierdzony jako oświadczenie zdrowotne przez Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFAS). Nutri-Score jest systemem dobrowolnym w stosowaniu, który z czasem może zostać narzucony do stosowania w całej Unii Europejskiej.

Marta Majek

Absolwentka kierunku Żywienie człowieka i ocena żywności w Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Zaraz po obronie tytułu, zaczęła wykorzystywać swoją wiedzę w praktyce. W Maczfit odpowiada za diety Vege i Wegan. Prywatnie pasjonatka sportów outdoorowych letnich i zimowych oraz makijażu. Uwielbia próbować nowych rzeczy w życiu i na talerzu.